01.09.2021
Türk Fındığı (Bolu Fındığı)'na Ait Gen Kaynakları Enstitü Müdürlüğümüzce Korunmaktadır.

Enstitü Müdürlüğümüz tarafından 01.09.2021 tarihinde aşağıdaki bilgi notu ulusal basınla paylaşılmıştır. 

Orman Genel Müdürlüğüne bağlı Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğümüzce 2008 yılında kurulmuş olan aşılı Türk Fındığı bahçesinde bulunmaktayız. Bu bahçenin kurulması 2004-2012 yıllarında Enstitümüzce gerçekleştirilen bir projeye dayanmaktadır. “Batı Karadeniz Bölgesinde Türk Fındığı (Corylus colurna L.)’nın Ex-sitü Yöntemiyle Korunmaya Alınması ve Popülasyonlarda Genetik Çeşitliliğin Araştırılması” adlı çalışmanın bir çıktısı olarak gerçekleştirilmiştir. Ex-sitü koruma yani gen kaynağının yayılış alanı dışında korunmaya alınması demektir. Burada bizler Türk fındığı’nın doğal yayılış alanları taranarak tohum örnekleri alınmış, fidanlar yetiştirilmiştir. Ayrıca aşı çalışması için tekrar doğal alanlardan aşı kalemleri alınarak fidanlara aşılama yapılmıştır. Yeterli aşılı fidan üretimi için üç yıl boyunca aşılama çalışmalarına devam edilmiştir. Sonrasında belirli bir desene göre fidanların sahaya dikimleri gerçekleştirilmiştir. Buradaki fidanların her birinin farklı bir popülasyon yani farklı bir yetişme ortamını temsil eden ağaçlar olduğunu belirtmek isterim. Bu bahçenin tesis edilmiş olması ile birlikte doğal yayılış alanları yok olsa da burada o yöreyi temsil eden ağaç, gen kaynağı burada bulunmaktadır. Fidanların aşılı olması nedeniyle fidanlar erken yaşta tohum vermeye başlamış bulunmaktadır. Tespitlerimizde tohumdan yetişen bir fidan 18 yaşlarına doğru verebilmektedir. Sera çalışmamızda kontrollü tozlaşma, suni dölleme ile aşılamanın yapıldığı yıl fidan meyve vermeye başlamıştır. Bu bahçe sayesinde erken yaşta ağaçlardan tohum toplanması mümkün olabilmektedir. Ayrıca sadece tohum toplamak değil bununla birlikte 9 adet popülasyonun aynı toprak koşullarında, aynı ekolojik koşullarda büyüme özellikleri, yaprak, çiçek, meyve fenolojik farklılıkları tespit edilebilmektedir. Türk fındığı yaprak ve meyvelerinde tıbbi değeri yüksek eksraktlar içermektedir. Örneğin yapılan bilimsel çalışmalarda yapraklarda bulunan F4 tipi flavonoidler nedeniyle antioksidan içeriğe sahip olduğu kanıtlanmıştır. Yani kanser önleyici niteliğe sahiptir. Meyveleri ormanlarımızda sincaptan ayıya kadar yaban hayatının gıdasını teşkil etmektedir. Üreticilere ekonomik olarak katkı sağlamaktadır. Meyveleri doymamış yağ asitleri bakımından zengin içeriklidir. Bilindiği gibi doymamış yağ asitleri insan sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Oleik, linoleik ve linolenik asitler doymamış yağ asitleridir. Oleik asit Türk fındığında zeytin yağından daha fazla bulunmaktadır. İyi kolesterol olarak bilinen HDL (High-Density Lipoproteins)’nin kötü kolesterol olarak bilinen LDL (Low-Density Lipoproteins)’ye oranını arttırıcı ve total kolesterolü düşürücü etkisi vardır. Aynı zamanda lipoprotein yoğunluğunu artırarak kroner kalp hastalığı riskini azaltmaktadır. Oleik asidin gastrointestinal sistem (sindirim sistem) ve insülin konsantrasyonu üzerinde olumlu etkileri vardır. Gastrointestinal sistemde besin emilimi ile kan, glikoz ve insülin seviyesini normal düzeyde tutmaktadır. Oleik asitin göğüs kanseri riskinin azaltılmasında da etkili olduğu saptanmıştır.

Tıbbı değeri yüksek olan Türk fındığı ile ilgili bizler burada popülasyonlardan örneklemeler yaparak yaprak ve meyvedeki yararlı maddelerin popülasyonlara, zamana göre değişimlerini belirlemeye çalışmaktayız. Elde edilen sonuçlarla hangi popülasyondan, ne zaman, ne miktarda hangi yarayışlı madde elde edilmektedir, bunları belirleyerek sağlık sektörüne hammadde için bilgi vermeye çalışmaktayız.

Ayrıca coğrafi işaret alan Türk fındığı Bolu fındığı olarak ta adlandırılmaktadır. Son yıllarda fındık sektörü ile uğraşan üreticiler kültür masraflarının fazla olması nedeniyle Türk fındığı arayışına girmiş bulunmaktalar. Burada Türk fındığı’nın tek gövdeli olması nedeniyle aşı altlığı olarak tercih edilmektedir. Yapmış olduğumuz çalışmalarda Türk fındığı yarı kurak mıntıkalarda yetişmektedir. Taşlık, kayalık yerlerde bile Türk Fındığına dek gelmekteyiz. Yetişme ortamı isteği az, toleranslı bir tür oluşu nedeniyle kültür fındığı için aşı altlığı olarak tercih edilmesi uygun görülmektedir. Ayrıca yetişme ortamı isteği az oluşu nedeniyle ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmalarında kullanıldığı yurt dışı yayınlarda ifade edilmektedir. Hava kirliliğine, egzos gazına dayanıklı oluşu nedeniyle şehir içi refüjlerde kullanılabilmektedir. Konik bir habitusu, sonbaharda altın sarısı yaprakları ile şehir içi park ve bahçelerde kullanılabilmektedir.

 Türk Fındığı ülkemiz dışında Doğu Avrupa (Balkanlar, Romanya), Batı Asya (Kafkasya, İran) da yayılışı bulunmakta. Yurt dışına 1582 yılında Viyana’ya, 1665 yılında İngiltere’ye, ilk koloniler zamanında Kuzey Amerika’ya ülkemizden, İstanbul’dan tohum gittiği kaynaklarda belirtilmektedir. Ülkemizde ise Kastamonu, Çorum, Afyon, Kütahya, Eskişehir, Ankara-Nallıhan da doğal olarak yayılış göstermekte özellikle Bolu ve çevresinde daha çok yayılışı bulunmaktadır. Çalışmaya başlarken Türk Fındığı önemi nedeniyle Orman Genel Müdürlüğünce doğal yetişme alanlarında, ormanlarımızdaki Türk Fındığı’nın kesimi de yasaklanmıştır. Burada bizler bu bahçe sayesinde genetik kaynaklarmızı korumaktayız. Saha belediyeye devredilmiş bulunmakta. Belediye başkanımız göreve geldiğinde kendilerine projemiz, Türk fındığı, aşılı bahçe hakkında sunumlar yaptık, kendileri konuyu önemsediklerini ifade ettiler, beraber iş birliği içinde çalışabileceğimizi, destek olacaklarını ifade ettiler. Bizler de belediye ile iş birliği içinde çalışmalarımıza devam edeceğimizi, burada üretilen bilimsel sonuçların sadece Bolu ili için değil, ülkemiz hatta uluslararası bilim camiası için değerli olduğunu ifade ettik.​

Ulusal basında yer alan bazı haberler ve görsel video aşağıdaki linklerde mevcuttur:

https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/bolu/merkez/turk-findigi-boluda-korunuyor-6588787

https://www.sondakika.com/haber/haber-turk-findigi-bolu-da-korunuyor-14370386/

https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-findiginin-genleri-boluda-koruma-altinda/2353437

https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=xVNSoW0lMuQ​



Yazdır